Niezmiernie interesuj?cy temat....
Poprzedni rozdzia?. | Wst?p do kognitywistyki - spis tre?ci.
Uwaga: te wyk?ady zosta?y zast?pione now? wersj?.
2. Dzia?anie mózgu: najprostsze teorie.
Co mo?emy powiedzie? o dzia?aniu mózgu bez wnikania w szczegó?y jego budowy?
Podzia? ogólny:
Przodomózgowie, ?ródmózgowie i ty?omózgowie.
Kora i o?rodki podkorowe.
Kora nowa (ewolucyjnie), uk?ad limbiczny (r?bkowy), pie? mózgu - im starsze tym g??biej.
Uk?ad limbiczny: pomi?dzy pniem mózgu i podwzgórzem a kor? now?.
Kontroluje emocje i pop?dy organizmu, pami?? ruchów, konsolidacja pami?ci.
P?aty kory: czo?owy, ciemieniowy, potyliczny i skroniowy.
Mózg i mó?d?ek - kontrola i koordynacja ruchów
Najprostsze teorie: 2 pó?kule, 3 struktury, 4 p?aty, lub razem 10 struktur (8 pó?p?atów+uk?ad limbiczny+pie? mózgu).
Model cybernetyczny: modu?y przetwarzaj?ce informacj? i ich wspó?dzia?anie.
Pozwalaj? rozumie? koncepcyjnie, s? wi?c "lepsze" ni? teorie zaawansowane.
2.1. Dwa mózgi w jednym.
Logika i intuicja? Czy s? dwa sposoby my?lenia?
My?lenie intuicyjne - oparte na pami?ci i reakcjach emocjonalnych, do?wiadczeniu, postrzeganiu ca?o?ci, trudne do zwerbalizowania.
My?lenie logiczne - trudne, wi?c zdarzaj? si? pomy?ki, ale wy?szo?? intuicji jest fikcj?.
Uszkodzenia lewej pó?kuli: trudno?ci z mówieniem, pisaniem, czytaniem, matematyk?.
Uszkodzenia prawej pó?kuli: trudno?ci z rozpoznawaniem struktur geometrycznych, twarzy, trudno?ci z rysowaniem, percepcj? muzyki.
Dominacja prawej pó?kuli - arty?ci, humani?ci; lewa - naukowcy, umys?y ?cis?e.
Prawa pó?kula - Wschodni mistycyzm, lewa pó?kula - Zachodni racjonalizm (R. Ornstein).
Rozwi? intuicj? prawej pó?kuli! Wykorzystaj ca?y mózg!
Jaki procent wykorzystujemy? Pytanie bez sensu!
Jaki procent mocy obliczeniowej mo?emy przeznaczy? na my?lenie? 1-5% ?
Metody badania ró?nic mi?dzy pó?kulami.
Uszkodzenia mechaniczne mózgu - od XIX wieku, Brocka i Wernicke - mowa w lewej pó?kuli.
Obserwacje zmian w wyniku guzów, wylewów i chorób.
Test Wada, zwany prób? amatylow?.
Lateralna prezentacja krótkich bod?ców - chocia? spoid?o wielkie i pozosta?e przekazuj? informacj? nast?puje utrata jej dok?adno?ci.
Badania EEG, MEG, potencja?ów wywo?anych: blokowanie alfa, wy?sze cz?sto?ci.
Obrazowanie czynno?ci mózgu - MRI, PET, pokazuj? mózg w trakcie pracy.
Eksperymenty z osobami po komisurotomii: R. Sperry (Nobel 1981), M. Gazzaniga.
Padaczka "grand mal" wymaga?a przeci?cia spoid?a wielkiego - 200 milionów nerwów.
Jak to wp?ywa na zachowanie? Ka?da pó?kula dzia?a niezale?nie.
Ale ... osoby chore, z uszkodzeniem mózgu, spoid?o przednie i spoid?o hipokampa zwykle zostaje.
Budowa cia?a i mózgu lekko asymetryczna.
Asymetria widoczna ju? na etapie p?odowym.
Prawa pó?kula:
Wi?ksza i ci??sza ni? lewa.
Wi?cej materii bia?ej (d?u?sze po??czenia).
Cz??? czo?owa szersza, wysuni?ta do przodu
Bruzda Sylwiusza ko?czy si? zagi?ciem ku górze.
Niektóre obszary kory ciemieniowej powi?kszone.
Lewa pó?kula:
Cz??? tylna szersza.
Bruzda Sylwiusza ok. centymetra d?u?sza i prosta.
Wi?ksza równina skroniowa (planum temporale) i obszar Brocka.
Wi?cej materii szarej.
Wi?cej dopaminy, mniej noradrenaliny.
Ró?nice na poziomie budowy cytoarchitektonicznej i biochemicznym.
Mowa w prawej pó?kuli: u prawor?cznych 4%, u lewor?cznych 15% + 15% obie pó?kule w jednakowym stopniu.
Mowa docieraj?ca do prawego ucha jest lepiej rozumiana.
Asymetria mniej widoczna u kobiet.
U ptaków: tylko uszkodzenia lewej pó?kuli upo?ledzaj? ?piewanie.
Ale rozpoznawanie z?o?onych kszta?tów lepsze w prawym polu widzenia.
Funkcje wzrokowo-przestrzene s? u niektórych ma?p w lewej pó?kuli.
Preferencje ssaków do obracania si? w jednym kierunku - ró?nice poziomu dopaminy w lewym i prawym pr??kowiu.
Szlaki nerwowe prowadz?ce od narz?dów zmys?ów do obszarów przetwarzaj?cych.
Skrzy?owane szlaki nerwowe dla bod?ców dotykowych i sterowania motorycznego. Bod?ce s?uchowe. D?wi?ki z lewego ucha analizowane s? w prawej pó?kuli i odwrotnie.
Bod?ce wzrokowe. Lewe pole wzrokowe analizowane jest w prawej pó?kuli i odwrotnie. Specjalne okulary skierowuj? obraz tylko do prawej i lewej pó?kuli. Bod?ce w?chowe nie przechodz? przez skrzy?owane szlaki - by? mo?e prawdziwe jest wyja?nienie ewolucyjne. Opuszka w?chowa powsta?? z najbardziej wysuni?tego do przodu zwoju nerwowego.
Receptory w?chowe w prawym nozdrzu - bardziej rejestrowanie wra?e?, wywo?ywanie skojarze?.
Receptory z lewego nozdrza - lepiej rozpoznaj? zapachy.
Prawor?czno?? nie jest spotykana u zwierz?t.
Genetyczne przyczyny powstania prawor?czno?ci u ludzi: dwuno?na postawa, u?o?enie niemowl?cia - g?owa po lewej stronie przy sercu matki, podtrzymywane przez lew? r?k?, wi?c prawa bardziej swobodna?
Stopniowa ewolucja prawor?czno?ci: 70% przed 70.000 lat, 92-94% obecnie.
Lewor?czno?? - 20% bli?niaków mono jak i heterozygotycznych.
Lewor?czny potomek u: 2% prawo-prawor?cznych rodziców; 17% prawo-lewor?cznych i 46% lewo-lewor?cznych.
Cz??ciej u lewor?cznych nieprawid?owo?ci, np. padaczka, zaburzenia immunologiczne, problemy z uczeniem.
https://www.fizyka.umk.pl/~duch/Wyklady/kog-m/02.htm