Wierzenia i kulty
PaloPalo (Palo Monte) lub de Las Reglas Kongo to grupa powi?zanych ze sob? religii lub wyzna?, która rozwin??a si? w koloniach hiszpa?skich z Karaibów w?ród niewolników pochodz?cych z Afryki ?rodkowej, g?ównie pochodzenia Bantu. Inne nazwy zwi?zane sa z ró?nymi ga??ziami tej religii w??czaj?c Mayombe, Briyumba i Kimbisa.
S?owo "palo" ("trzyma?" w j?zyku hiszpa?skim) zosta?o zastosowane w odniesieniu do religii dominikan?skiej ze wzgl?du na u?ycie drewnianych kijów w przygotowaniu o?tarzy, które równie? by?y nazywane "la Nganga", "el caldero" lub "la prenda ". Zwolennicy Palo s? na ogó? zwani "Paleros", "Ngangeros" lub "Nganguleros". Cz?onkostwo rozpoczyna inicjacja do "domu" lub "?wi?tyni". Struktura organizacyjna oparta jest na modelu rodziny. W czasach niewolnictwa, kiedy rodzinne wi?zy krwi cz?sto by?y z?amane przez posiadaczy niewolników, model ten by? szczególnie istotny i brany dos?ownie.
Historia:
Palo ma swoje korzenie w dorzeczu Kongo w ?rodkowej Afryce, z którego du?a liczba afryka?skich niewolników zosta?a przywieziona na Kub?, Puerto Rico, a tak?e do kolonii Santo Domingo, obecna stolica Dominikany. W zwi?zku z tym znaczna cz??? ?piewów liturgicznych Palo Monte oraz mod?y s? w mieszance j?zyka hiszpa?skiego i kikongo, inne wp?ywy zosta?y wprowadzane poprzez obecno?? w Black hiszpa?skoj?zycznych Latyno Amerykanów.
W po?owie XIX wieku Palo zacz??o si? rozpowszechnia? w Wenezueli i afro-latynoskiej spo?eczno?ci w Stanach Zjednoczonych oraz w wielu innych miejscach poza Karaiby hiszpa?skoj?zyczne. Ostatecznie, cz?onkowie spoza grup Afro Latino, a tak?e Afroamerykanie, uzyskali dost?p do tych tradycji. Religia pozostaje w du?ej mierze w charakterze Afro-Latino. Pomimo to w nie jest jasne, czy religia rozpocz??a si? w Puerto Rico, Dominikanie, czy na Kubie, bowiem na ka?dej z tych trzech wysp naj?atwiej mo?na znale?? tradycyjne formy obrz?dów. W Puerto Rico, miasto Guayama doczeka?o si? przydomka "miasto czarownic", poniewa? religia palo by?a tu szeroko praktykowana.
System wierze? i rytua?ów Palo opiera si? na dwóch g?ównych filarach:
1. Kult duchów przodków.
2. Wiara w naturalne ("ziemskie") si?y. Naturalne obiekty, a w szczególno?ci kije, które uwa?ane s? za natchnione si?ami, cz?sto powi?zane z si?ami duchów. Obiekty te s? znane jako "nganga" i ogniskuj? rytualne obrz?dy oraz magiczne praktyki religijne Palo.
Pewna liczba duchów zwanych Kimpungulu (w liczbie pojedynczej: Mpungu) zamieszkuje tzw. "Nkisi" (obiekty sakralne, pisane tak?e Inquice, Inquise i Enkisi). Kimpungulu s? dobrze znane z nazwy i poczyna?, i s? czczone jak bogowie. S? to pot??ne jednostki, ale s? one poni?ej wysokiego rankingu boga Zambi lub Nzambi.
G?ówne praktyki Palo koncentruj? si? na religijnym pojemniku lub o?tarz znany jako Nganga lub Prenda. Jest to po?wi?cone naczynie wype?nione ?wi?t? ziemi?, ludzkimi szcz?tkami, ko??mi i innymi przedmiotami. Ka?de Nganga jest dedykowane dla konkretnego duchowego Nkisi. Ta religijne naczynie jest zamieszkany przez martwego lub ducha zmar?ego (prawie nigdy nie s? oni bezpo?rednim przodkiem w?a?ciciela obiektu), zwanego tak?e "Nfumbe", który dzia?a jako przewodnik dla ka?dej dzia?alno?ci religijnej, które s? wykonywane z Nganga.
W Palo wykorzystywane s? ró?ne metody wró?enia. Jedno z nich, Chamalongos u?ywa pow?ok lub dysków z ró?nych materia?ów, cz?sto ?upin orzechów kokosowych. Bardziej tradycyjna metoda, Vititi Mensú, jest form? przewidywania lub wizjonerstwa, przy u?yciu u?wi?cone rogów zwierz?t.
Istnieje wiele Ramas, które rozwin??y si? na przestrzeni wieków, takie jak Brillumba - Rama ta rama jest podzielone na oddzia?y, takie jak Siete Brillumba Konga. Oddzia? Tata urodzi? si? w tych siedmiu z Brillumba i po??czyli swoje nganga, by stworzy? Nsasi Ndoki. Ta rama osta?a si? przez lata i jest dzisiaj dobrze znana.
Synkretyzm:Synkretyzm religijny mo?na zaobserwowa? w niektórych domach wyznawców Palo, zwanych Palo Cristiano, wykorzystuj? oni krzy? oraz wizerunki katolickich ?wi?tych jako reprezentacje Nkisi. Jednak w innych domach, zwanych "Palo Judio", nie ma syncretycyzacji za pomoc? zdj?? katolickich. Nazwa Palo Judio oznacza dos?ownie "Jewish Palo", jednak okre?lenie "?ydowskie", u?yte tutaj, nie odnosi wprost si? do religii ?ydowskiej, ale to jest to raczej metaforyczny skrót od "odmowy konwersji na chrze?cija?stwo," co jest w przypadku Palo "czysto kongo-afryka?skie." Wa?ne jest, aby pami?ta?, ?e z powodu europejskiej presji ekonomicznej Królestwo Konga oficjalnie przesz?o na katolicyzm, a jednocze?nie by?o niepodleg?e pod koniec XV wieku i ?e afryca?sko-katolicki ruch synkretyczny rozprzestrzeni? si? szeroko w czasach niewolnictwa, osi?gaj?c swoje szczyty pod przewodnictwem Kimpa Vita (1684 - 1706), który "awansowa?" ?w. Antoniego z Padwy jako "drugiego Boga". Tak wi?c jest oczywiste, ?e wielu palo-chrze?cija?skich synkretyków, jak równie? oporno?? Palo Judio wobec chrze?cija?skiego synkretyzmu, ma swoje ?ród?a w kolonialnej Afryce, a nie Puerto Rico.
To?samo?? Nkisi jest dalej niejasna, poniewa? autorzy, zarówno spoza religii, jak równie? pochodz?cy z domów Palo Cristiano, próbowali powi?za? Nkisi z Orishas Santerii, innej religii. Tak wi?c byt "Nsambi Munalembe" (znany równie? jako "Nsasi", "Siete Rayos" oraz ró?ne inne nazwy) mog? by? okre?lone przez tych autorów jako odpowiedniki ?wi?tej Barbary w katolicyzmie, czy Chango (Shango) w Santeria.
Za spraw? synkretyzmu Kardecian'a w wielu domach Palo, duchowa "Misa" jest cz?sto utrzymana przed inicjacj?, w celu identyfikacji g?ównych duchów, które pomog? rozwin?? czyje? ?ycie. Przewodnicy ci cz?sto rozmawiaj? równie? poprzez posiadanie, oraz mog? dawa? porady wprost.
Podebne religie:Religie Konga dotar?y do Ameryk równie? inn? drog? ni? poprzez Puerto Rico. W Brazylii religie Konga znane s? jako Umbanda, Quimbanda, Candomblé de Konga, lub Condomble de Angola. W tym najbardziej zbli?ona do kuba?skiej tradycji Palo jest Quimbanda.
Na Jamajce, Bahamach, Wyspach Dziewiczych, religie wywodz?ce si? z Konga, zwykle nazywane s? Kumina lub gdy postrzegane s? jako forma magii bez kultu liturgicznego - Obeah.
?ci?le zbli?ona do Palo w praktyce, jednak bez jego aspektu teologicznego i liturgicznego, podobnie jak w Obeah, jest forma afro-ameryka?skiej magii ludowej, znanej jako hoodo, conjure lub "rootwork, które rozwin??y si? z wierze? afryka?skich niewolników w Stanach Zjednoczonych. Pryzczyn? uderzaj?cego podobie?stwa tych tradycji jest to, ?e ich podstawowe przekonania bazuj?ce na Hoodoo wywodz? si? z Kongo i Angoli. Na Haiti znane jest okre?lenie Vodou: "Makaya", które jest podobne do Palo.
Panteon:Najwy?szy poziom panteonu Palo jest zaj?ty przez boga stwórc? - Nzambi. Kimpungulu (w liczbie pojedynczej: Mpungu) z Palo Mayombe s? duchami lub bóstwami zawartymi w ?wi?tych naczyniach (Nkisi), reprezentuj?c aspekty natury, take jak grzmot, uprawy lub wiatr. Pozosta?e duchy, które zamieszkuj? w Nkisi to Nfuri (w?druj?ce duchy lub zjawy), Bakalu (duchy przodków), a Nfumbe (anonimowe duchy).
Najwy?sze bóstwa:* Nzambi (Nsambi, Zambia, Nsambiampungo, Pungun Sambii, Sambii Liri, Sambii Surukuru, Sambi Bilongo) - nierzeczywiste "Mpungu", ale wy?szy bóg, stwórca wszech?wiata. Odpowiednik joruba Olodumare.
* Lungombe (Lukankanse, Kadiampembe) - wynik negatywny aspekt Nzambi
Kimpungulu
* Kobayende (Cobayende, Pata Llaga, Tata Pansua, Tata Nfumbe, Tata Funde, Tata Fumbe, Pungun Futila, Tata Kanene) - król ?mierci, bóg chorób, powi?zany z San Lazaro, np. Babalu Aye.
* Mariguanda (Pungu Mama Wanga, Centella Ndoki, Yaya Kengue, Mariwanga, Mama Linda, Campo Santo) - stra?niczka pomi?dzy ?yciem i ?mierci?. Powi?zana ze ?wi?t? Teres? i Oya Iansan.
* Gurunfinda - bóg lasów i zió?. Zwi?zany ze ?w. Nobertem non Nato nie lub ?w. Sylwestrem, np. Ozain.
* Nkuyu (Nkuyo, Manunga, Lubaniba, Lucero) - bóstwa lasów i dróg, przewodnictwa i równowagi. Powi?zane z ?w. Antonim, np. Elegua.
* Ma Lango (Madre de Agua, Kalunga, Mama Kalunga, Pungo Kasimba, Mama Umba, Mbumba Mamba, Nkita Kiamasa, Nkita Kuna Mamba, Baluande) - bogini wody i p?odno?ci. Znana tak?e jako Virgen de Regla, patronka portu w Hawanie, np. Yemaya.
* Chola Wenguere (Mama Chola, nengue Chola, Chola Wengue) - bogini bogactwa i przyjemno?ci. Powi?zana z La Caridad Virgin de la del Cobre, patronk? Kuby, np. Oshun.
* Kimbabula (Kabanga, Madioma, Mpungo Lomboan Fula, Nsambia Munalembe, Tonde, Daday, Munalendo Ojciec Tiempo) - bóg wró?b i wiatru. Powi?zany ze ?w. Franciszkiem, np. Orunmila.
* Watariamba (Watariamba, Nkuyo Lufo, Nguatariamba Enfumba Bata, Saca Empeno, Cabo Rondo, Vence Bataya) - bóg polowa? i wojny. Powi?zany z Janem Chrzcicielem, eq. Ochosi.
* Nsasi (Nsambi Munalembe, Siete Rayos, Mukiamamuilo, Nsasi) - bóg piorunów i ognia, co odpowiada ?w. Barbarze, np. Shango.
* Ma Kengue (Yola, Tiembla Tierra, Pandilanga, Mama Kengue) - duch m?dro?ci i sprawiedliwo?ci. Ten Mpungu jest powi?zany z La Virgin de las Mercedes i Obatala.
* Sarabanda (Zarabanda, Rompe Monte) - bóstwo pracy i wytrzyma?o?ci. Powi?zane z Saint Peter, np. Oggun.
Profanacja grobów.Palo jest zwi?zane z licznymi kradzie?ami nagrobków w Wenezueli. Mieszka?cy donosz?, ?e wiele spo?ród grobów na cmentarzach Caracas General del Sur zosta?o podwa?onych, aby ich zawarto?? usun?? na u?ytek uroczysto?ci Palo. W Newark, NJ, okaza?o si?, ?e zwolennicy Palo przetrzymuj? w naczyniach w piwnicach szcz?tki co najmniej dwóch zmar?ych wraz z przedmiotach zrabowanych z jednego z grobów.
[t?umaczenie z en.wikipedia.org => przejd?]
http://cubana.katowice.pl/wierzenia.php?ktory=palo